Groeten uit Zandstad.
Tussen Tilburg, Limburg en België, rondom Eindhoven. Doel van het kennisproject Ontwerpen met een biografie van de Zandstad. Reconstructie zandgronden Oost-Brabant is tweeledig. Ten eerste het omzetten van recent verworven wetenschappelijke inzichten in de beeldvorming van het verleden van de Brabantse zandgronden in een praktisch experiment. Dit experiment is, als tweede doel, gericht op de relaties tussen door historici aangedragen (materiële en immateriële) beeldvorming van concrete gebieden en de actuele ontwerpopgaven in die gebieden. Binnen het Zandstadproject krijgt de manier waarop kennis van historici op ontwerpers het beste overgedragen kan worden hoge prioriteit, zodat deze wetenschappelijke inzichten daadwerkelijk kunnen worden geïmplementeerd in ontwerpen voor reconstructiegebieden binnen de Zandstadregio. Deze website speelt een belangrijke rol binnen het overdragen van de kennis. Het experiment kan voor de betrokkenen nieuwe ervaringen opleveren in het denken over en de praktische omgang met het ‘verleden landschap’ en hopelijk de dagelijkse werkroutine beïnvloeden.

Ontwerpen met geschiedenis vergt een brede benadering van cultuurhistorie, interdisciplinaire samenwerking, een andere wijze van kennisoverdracht en het centraal stellen van een toekomstvisie voor een specifiek gebied. De website bevat gereedschap voor het uitvoeren van verzwaard ontwerpend (voor)onderzoek dat een plaats krijgt in het bedenken van toekomstvisies voor concrete gebieden. Het grafisch ontwerpbureau LUST heeft een website gemaakt die de gebruiker een grote vrijheid geeft om de opgeslagen data naar eigen inzicht te raadplegen, combineren en associëren. Hoewel er veel kennis in is opgeslagen, is de website geen encyclopedie, maar juist een toolbox. Als experimenteergebied is gekozen voor Zandstad, de snel verstedelijkende regio Eindhoven en omstreken, met als brandpunten de reconstructiegebieden de Peel en Beerze-Reusel. De website maakt de Zandstadgeschiedenis toegankelijk, verleidt ontwerpers tot het stellen van ‘biografische vragen’, nodigt uit tot interdisciplinair werken én biedt antwoord op (traditionele én onorthodoxe) vragen van ontwerpers en onderzoekers. Door bijdragen van gebruikers neemt de kennis in de website toe. In het digitale kennisbestand Zandstad is een reeks biografische eigenschappen verwerkt: veranderingsprocessen en ontwikkelingslijnen kunnen worden gegenereerd. Naast de platte cartografie is ook een drie-dimensionale (bewegende) weergave van essentiële gegevens mogelijk, evenals verweving met zintuiglijke ervaringen. Een biografie hanteert een narratief concept, rijgt verhalen aaneen over de mens als schepper van het landschap en laat zich ‘diep’ lezen: het landschap als visueel-ruimtelijk product van structurerende bewerking door talloze generaties en door natuurkrachten.

Het historisch materiaal voor de website is geselecteerd om het biografieconcept te concretiseren. De volgende instrumenten zijn in de gereedschapskist opgenomen en met voorbeelden geïllustreerd:

1. Klassiek en modern werken met kaarten;
2. Gebiedskennis via transformatiemomenten: zeven periodes in de gebiedsgeschiedenis die van cruciale betekenis zijn geweest voor de transformatie van de Zandstad. Per transformatiemoment is historisch beeldmateriaal verzameld over negen onderwerpen: landbouw, industrialisatie, verstedelijking, rituelen en gebruiken, cartografie, infrastructuur, beroepen, architectuur en landschap;
3. Traditioneel en experimenteel bewerken van statistische gegevens;
4. Visualiseren van zintuiglijke ervaringen, zoals een cartografische weergave van geluidsconcentraties in de provincie en een drie-dimensionale animatie van stankcirkels rond agrarische bedrijven in het gebied Beerze-Reusel;
5. Mondelinge overlevering door interviews met agrariërs;
6. Analytische achtergrondteksten gericht op het heden en de toekomst van de Brabantse reconstructiegebieden;
7. Ontwerpoefeningen. Uitkomsten van Atelier06 van 17 november 2006. In dit Atelier is groepen studenten van zes universiteiten gevraagd een toekomstvisie voor het reconstructiegebied Beerze-Reusel te bedenken, waarin ook historische elementen een plaats zouden kunnen krijgen. Daarbij moesten zij gebruik maken van de data en de instrumenten die in de website zijn opgeslagen.